การพิมพ์ Flexo บนกล่องลูกฟูกคืออะไร เหมาะกับงานแบบไหน และต้องเตรียมไฟล์อย่างไร

การพิมพ์ Flexo (เฟล็กโซกราฟี) บนกล่องลูกฟูก คือการพิมพ์ด้วยบล็อกพิมพ์ที่มีลายนูนคล้ายตรายาง ลูกกลิ้งส่งหมึกขึ้นไปที่ผิวลายนูน แล้วบล็อกพิมพ์ถ่ายหมึกลงบนแผ่นลูกฟูกโดยตรง วิธีนี้พิมพ์โลโก้และตัวอักษรได้คม พิมพ์พื้นสีได้สม่ำเสมอ และเหมาะกับงานจำนวนมาก ภาพถ่ายจะเห็นเม็ดสกรีนหยาบกว่าไฟล์ต้นฉบับ เพราะผิวกระดาษลูกฟูกไม่เรียบและซึมหมึก งานกล่องทั่วไปจึงใช้ความละเอียดเม็ดสกรีนราว 45 ถึง 65 เส้นต่อนิ้ว (lpi) เท่านั้น

เครื่องพิมพ์ Flexo พิมพ์ลงกล่องลูกฟูกอย่างไร

ชิ้นส่วนที่ควรรู้จักมีสองชิ้น คือลูกกลิ้ง anilox กับบล็อกพิมพ์

ลูกกลิ้ง anilox เป็นลูกกลิ้งโลหะที่ผิวมีหลุมเล็ก ๆ จำนวนมาก หมึกจะขังอยู่ในหลุม แล้วใบมีดปาดหมึก (doctor blade) จะปาดหมึกส่วนที่เกินบนผิวออก ลูกกลิ้งจึงส่งหมึกไปที่บล็อกพิมพ์ได้สม่ำเสมอ หลุมใหญ่จุหมึกได้มาก เหมาะกับงานพื้นสีเข้ม หลุมเล็กจุหมึกน้อย เหมาะกับงานที่ต้องการรายละเอียด

บล็อกพิมพ์ทำจากโพลิเมอร์ ลายที่จะพิมพ์นูนขึ้นจากพื้นบล็อก เฉพาะลายนูนเท่านั้นที่รับหมึกและแตะกระดาษ ทุกจุดที่พิมพ์ได้หมึกเต็มสีเท่ากัน สีอ่อนหรือสีไล่เฉดในแบบจึงต้องแตกเป็นเม็ดสกรีน ยิ่งเม็ดเล็ก ตาก็ยิ่งเห็นเป็นสีอ่อน สีหนึ่งสีใช้บล็อกพิมพ์หนึ่งชุด แบบสามสีก็ต้องทำบล็อกสามชุด

หมึกพิมพ์กล่องลูกฟูกเป็นหมึกสูตรน้ำ แห้งได้ด้วยการซึมลงเนื้อกระดาษ ร่วมกับชุดอบแห้งในเครื่องพิมพ์ กระดาษแต่ละชนิดซึมหมึกไม่เท่ากัน แม้ใช้หมึกและบล็อกชุดเดียวกัน สีและความคมของงานก็ยังออกมาต่างกันได้

งานแบบไหนที่เหมาะกับการพิมพ์ Flexo

Flexo พิมพ์ได้ดีที่สุดกับลายสีพื้นเรียบที่ขอบชัด เช่น โลโก้ ชื่อสินค้า ข้อความ สัญลักษณ์บนกล่องขนส่ง และบาร์โค้ด ภาพถ่ายหรือพื้นสีเต็มหน้ากล่องก็พิมพ์ได้ แต่ต้องออกแบบเผื่อข้อจำกัดของผิวลูกฟูกไว้ก่อน

สีของกระดาษผิวเป็นเรื่องที่ผู้สั่งงานมักเพิ่งสังเกตเห็นตอนได้กล่องจริง พิมพ์บนกระดาษผิวขาว สีจะใกล้กับที่เห็นบนจอ พิมพ์บนกระดาษผิวน้ำตาล ทุกสีจะดูหม่นลง เกรดกระดาษแต่ละเกรดรับงานพิมพ์ได้สวยต่างกันอย่างไร อ่านต่อได้ในบทความ เกรดกระดาษลูกฟูกมีอะไรบ้าง เลือกอย่างไรให้ตรงงาน

ทำไมพื้นสีเต็มแผ่นถึงเห็นลายลอน

ลายแถบบนพื้นสีเกิดจากแรงกดพิมพ์ที่ลงไม่เท่ากันทั้งแผ่น จุดที่มียอดลอนรองรับอยู่ด้านล่าง กระดาษผิวจะรับแรงกดมากกว่าจุดที่อยู่เหนือร่องลอน หมึกตรงนั้นลงหนากว่า และเห็นเป็นเส้นเข้มเรียงตามแนวลอน ลอนที่สูงและห่างกันมากจะเห็นลายนี้ชัดกว่าลอนเตี้ยที่ถี่ กระดาษผิวบางก็ทำให้เห็นชัดขึ้นเช่นกัน

บางครั้งลายนี้มีอยู่ในแผ่นลูกฟูกตั้งแต่ก่อนพิมพ์ เพราะกาวที่ยึดกระดาษผิวกับลอนหดตัวตอนแห้ง ทำให้ผิวแผ่นเป็นคลื่นเล็ก ๆ ตามแนวลอน ถ้างานต้องการพื้นสีเรียบเต็มหน้ากล่อง ควรเผื่อเรื่องนี้ไว้ตั้งแต่เลือกสเปก เช่น เลือกลอนที่เตี้ยและถี่กว่า หรือใช้กระดาษผิวที่หนาขึ้น ความต่างของแต่ละลอนดูได้ในบทความ โครงสร้างกระดาษลูกฟูก: ลอน E B C BE BC ต่างกันอย่างไร

การพิมพ์มีผลกับความแข็งแรงของกล่องอย่างไร

ระหว่างพิมพ์ บล็อกพิมพ์ต้องกดลงบนแผ่นลูกฟูก ลอนบางส่วนจะยุบตัว กล่องที่ได้จึงรับแรงกดทับได้น้อยลง งานวิจัยด้านบรรจุภัณฑ์ระบุว่าลอนยุบตัวในขั้นตอนพิมพ์และเคลือบเป็นเรื่องที่เลี่ยงไม่ได้ ที่ควบคุมได้คือจะให้ยุบมากหรือน้อย

วิทยานิพนธ์จาก Rochester Institute of Technology ทดสอบกล่องฝาชนที่พิมพ์ลาย และพบว่ากล่องที่ใช้บล็อกพิมพ์แบบหนารับแรงกดได้น้อยกว่ากล่องที่ใช้บล็อกแบบบางอย่างเห็นได้ชัด ยิ่งพิมพ์หลายสีด้วยบล็อกแบบหนา กล่องก็ยิ่งรับแรงกดได้น้อยลง งานวิจัยในวารสาร Przegląd Papierniczy ปี 2021 ได้ผลไปทางเดียวกัน แผ่นลูกฟูกที่ผ่านการพิมพ์แบบใช้แรงกดมีค่า ECT (ความต้านแรงกดตามแนวขอบ) ต่ำลง และต้านการดัดโค้งได้น้อยลง สาเหตุคือลอนเสียหายเล็กน้อยตอนถูกกดแล้วไม่คืนรูป

ถ้างานต้องพิมพ์พื้นสีเต็มหลายสีรอบกล่อง ให้แจ้งรายละเอียดงานพิมพ์ตั้งแต่ตอนคุยสเปก พร้อมข้อมูลสินค้า วิธีขนส่ง และวิธีเรียงซ้อน ผู้ผลิตจะได้นำผลของงานพิมพ์ไปคิดรวมตอนกำหนดสเปกกล่อง วิธีอ่านค่าความต้านแรงกดของกล่องอธิบายไว้ในบทความ กล่องแตก กล่องยุบ สินค้าเสียหายระหว่างขนส่ง หาสาเหตุและแก้อย่างไร

เตรียมไฟล์สำหรับงานพิมพ์ Flexo อย่างไร

ไฟล์ที่พร้อมพิมพ์ Flexo คือไฟล์เวกเตอร์ที่แยกสีเป็นสีพิเศษ (spot color) วางลายบน die-line ของกล่องจริง และเผื่อระยะไว้ เพราะแต่ละสีอาจพิมพ์เหลื่อมกันเล็กน้อย ตัวเลขด้านล่างมาจากแนวทางของผู้ผลิตกล่องลูกฟูกในต่างประเทศ ค่าจริงขึ้นกับเครื่องพิมพ์แต่ละเครื่อง

• ไฟล์เวกเตอร์ ใช้ไฟล์ AI หรือ PDF ที่ฝังฟอนต์ไว้ โลโก้ที่เป็นไฟล์ภาพความละเอียดต่ำ เมื่อขยายเท่าขนาดกล่องจริงขอบจะแตก
• สีตามหมายเลข Pantone กำหนดแต่ละสีเป็นหมายเลข Pantone ลดสีในแบบได้หนึ่งสี ก็ลดบล็อกพิมพ์ได้หนึ่งชุด
• ระยะทับสี (trap) ตรงที่สองสีวางชิดกัน ให้สีหนึ่งล้นทับอีกสีเล็กน้อย กันไม่ให้เห็นช่องว่างเมื่อพิมพ์เหลื่อม แนวทางของผู้ผลิตรายหนึ่งแนะนำให้ทับกันราว 1/8 นิ้ว (ประมาณ 3 มม.) เพราะตำแหน่งสีอาจคลาดได้ราว 1/16 นิ้ว (ประมาณ 1.6 มม.) ลายที่ออกแบบให้สองสีชนชิดกันพอดีจึงเสี่ยงเห็นช่องว่างตรงรอยต่อมากที่สุด
• ระยะห่างจากเส้นพับและขอบตัด สำหรับกล่องทั่วไป ลายและตัวอักษรสำคัญควรห่างจากเส้นพับและขอบตัดราว 1/2 นิ้ว (ประมาณ 13 มม.)
• ขนาดตัวอักษรและเส้น ตัวอักษรที่พิมพ์ด้วยหมึกควรมีขนาดไม่ต่ำกว่าราว 8 พอยต์ ตัวอักษรกลับสี คือตัวอักษรที่เว้นไว้ไม่พิมพ์บนพื้นสี ควรใหญ่กว่านั้น เพราะหมึกรอบ ๆ อาจล้นเข้ามาปิดตัวอักษร เส้นควรหนาไม่ต่ำกว่าราว 2 พอยต์
• บาร์โค้ดและ QR ใช้สีเข้มบนพื้นสีอ่อน งานศึกษาการพิมพ์ QR บนกล่องลูกฟูกพบว่าสีของลายกับสีพื้นต้องต่างกันราว 60% ขึ้นไป จึงจะสแกนผ่านได้ตั้งแต่ครั้งแรก

กล่องที่พิมพ์ลายและไดคัทเป็นรูปทรงพิเศษต้องใช้ทั้งบล็อกพิมพ์และเพลทไดคัท ความต่างของเครื่องมือสองชิ้นนี้อธิบายไว้ใน กล่องไดคัทคืออะไร ต่างจากกล่องฝาชนอย่างไร

ลายจะวางได้ตรงจุดก็ต่อเมื่อขนาดกล่องนิ่งแล้ว ถ้ายังปรับขนาดกล่องอยู่ ควรรอ die-line ฉบับสุดท้ายก่อนเริ่มทำอาร์ตเวิร์ก เพราะระยะห่างจากเส้นพับและขอบตัดทุกจุดอ้างอิงจากแบบนั้น ประเภทกล่องและงานพิมพ์ที่สั่งผลิตได้รวมไว้ที่หน้า กล่องกระดาษลูกฟูกสั่งผลิต

คำถามที่พบบ่อย

หมึกที่ใช้พิมพ์กล่องลูกฟูกเป็นหมึกอะไร
งานพิมพ์ Flexo บนกล่องลูกฟูกส่วนใหญ่ใช้หมึกสูตรน้ำ ซึ่งแห้งด้วยการซึมลงเนื้อกระดาษร่วมกับชุดอบแห้งในเครื่องพิมพ์ ระหว่างพิมพ์ กระดาษดูดน้ำจากหมึกไปเรื่อย ๆ ความเข้มข้นของหมึกจึงค่อย ๆ เปลี่ยน และสีในล็อตเดียวกันอาจอ่อนลงหรือเข้มขึ้นได้เล็กน้อย

พิมพ์ภาพถ่ายลงกล่องลูกฟูกด้วยระบบ Flexo ได้ไหม
พิมพ์ได้ แต่จะเห็นเม็ดสกรีนหยาบกว่าภาพบนจอ ภาพที่จะพิมพ์ให้ออกมาดีมักต้องปรับไฟล์ก่อน เช่น เพิ่มความต่างระหว่างส่วนมืดกับส่วนสว่าง ตัดรายละเอียดเล็กออก หรือทำเป็นภาพสีเดียว ภาพที่มีเฉดอ่อนไล่กันละเอียดจะเสียมากที่สุด เพราะเม็ดสกรีนเล็กบวมจนส่วนที่ควรอ่อนกลายเป็นเข้ม

ทำไมสีที่พิมพ์บนกล่องไม่ตรงกับสีบนจอ
จอแสดงสีด้วยแสง แต่สีบนกล่องเกิดจากหมึกที่ซึมลงบนกระดาษซึ่งมีสีพื้นอยู่ก่อนแล้ว กระดาษจากต่างโรงกระดาษหรือต่างล็อตก็ให้สีต่างกันได้ แม้ใช้หมึกชุดเดิม วิธีที่ได้สีใกล้ที่สุดคือระบุสีเป็นหมายเลข Pantone หรือส่งตัวอย่างสีที่ต้องการให้เทียบ แล้วดูสีบนกระดาษชนิดเดียวกับที่จะใช้จริง

ทำไมไม่ควรวางลายทับเส้นพับของกล่อง
ตรงเส้นพับ กระดาษถูกกดเป็นร่องจนหมึกลงได้ไม่เต็ม เมื่อพับขึ้นรูปกล่อง ผิวกระดาษตรงนั้นจะยืดและอาจแตกเป็นเส้น ลายที่พาดข้ามเส้นพับจึงขาดหรือดูเหลื่อมได้ง่าย โดยเฉพาะตัวอักษรเล็กและเส้นบาง